مدیریت تابآور سامانههای زهکشی شهری غرب تهران - ﺁﺯﻣﺎﯾشگاه پژوهشی پایش و پیش بینی هیدرولوژیکی و هواشناسی
مدیریت تابآور سامانههای زهکشی شهری غرب تهران
معرفی طرح
توسعه شهری و افزایش سطوح نفوذناپذیر، الگوی طبیعی حرکت و نفوذ آب را تغییر داده و موجب افزایش حجم و تداوم روانابهای سطحی میشود. در چنین شرایطی، ظرفیت سامانههای متعارف زهکشی ممکن است برای انتقال رواناب کافی نباشد و احتمال آبگرفتگی، افزایش دبی اوج، افت کیفیت رواناب و انتقال آلایندهها افزایش یابد.
طرح «مدیریت تابآور سامانههای زهکشی شهری غرب تهران» بر بررسی رویکردهای نوین مدیریت رواناب و بازگرداندن عملکرد سامانه زهکشی به شرایط نزدیکتر به الگوی طبیعی تمرکز دارد. در این رویکرد، بهجای اتکای صرف به انتقال سریع رواناب از طریق کانالها و مجاری، از مجموعهای از راهکارهای کنترل در مبدأ، نفوذ و ذخیرهسازی استفاده میشود.
بیان مسئله
توسعه نامتناسب شهری و افزایش سطوح ساختهشده میتواند پیامدهای زیر را برای سامانههای زهکشی ایجاد کند:
- افزایش مدتزمان و حجم رواناب سطحی؛
- افزایش دبی اوج سیلاب و سرعت جریان؛
- افزایش احتمال آبگرفتگی و خسارتهای مرتبط؛
- افزایش آلودگی و کاهش کیفیت رواناب؛
- افزایش انتقال مواد آلاینده و سمی؛
- اختلال در الگوی طبیعی زهکشی و نفوذ آب؛
- افزایش فشار واردشده بر کانالها و شبکههای دفع آبهای سطحی.
رویکرد پیشنهادی
رویکردهای نوین مدیریت رواناب بر حفظ یا بازسازی فرایندهای طبیعی زهکشی در محیط شهری استوار هستند. در این چارچوب، رواناب تا حد امکان در محل تولید کنترل، نفوذ یا ذخیره میشود تا پیش از ورود به شبکه اصلی، حجم و دبی اوج آن کاهش یابد.
راهکارهای مورد بررسی در سه گروه اصلی قرار میگیرند:
۱. کنترل رواناب در مبدأ
در این رویکرد، رواناب در نزدیکترین محل به نقطه تولید مدیریت میشود. بامهای سبز از نمونه راهکارهای کنترل در مبدأ هستند که میتوانند بخشی از بارش را نگهداری کرده و ورود آن به شبکه زهکشی را به تأخیر بیندازند.
۲. افزایش نفوذپذیری
استفاده از سطوح و روسازیهای نفوذپذیر، امکان نفوذ بخشی از رواناب به زمین را فراهم میکند. آسفالت و کفپوش نفوذپذیر از جمله راهکارهایی هستند که میتوانند حجم رواناب ورودی به شبکه را کاهش دهند.
۳. ذخیره و کنترل موقت رواناب
در این روش، رواناب در حوضچهها و فضاهای ذخیرهای نگهداری و سپس بهتدریج تخلیه یا برای مصارف مناسب استفاده میشود. حوضچههای تأخیری و ذخیرهای از مهمترین نمونههای این گروه هستند.
اهداف طرح
- شناسایی چالشهای سامانههای متعارف زهکشی شهری؛
- بررسی آثار توسعه شهری بر حجم، دبی و کیفیت رواناب؛
- کاهش دبی اوج و خطر آبگرفتگی در مناطق شهری؛
- ارزیابی راهکارهای کنترل رواناب در مبدأ؛
- بررسی امکان استفاده از سطوح نفوذپذیر؛
- ارزیابی گزینههای ذخیره و تأخیر رواناب؛
- کمک به بازسازی الگوهای طبیعی زهکشی؛
- ارائه چارچوبی برای مدیریت تابآور رواناب شهری در غرب تهران.