گروه مهندسی و مدیریت منابع آب

  • معرفی

    آب یکی از بنیادی‌ترین مؤلفه‌های توسعه پایدار و از ارکان اصلی امنیت غذایی، سلامت جامعه، پایداری محیط‌زیست و تاب‌آوری سرزمین در برابر مخاطرات طبیعی و اثرات تغییر اقلیم است. افزایش تقاضای آب، محدودیت منابع آب تجدیدپذیر، افت سطح آبخوان‌ها، خشکسالی‌های متناوب، رخداد سیلاب‌ها، تغییر کاربری اراضی و پیامدهای تغییر اقلیم، ضرورت بهره‌گیری از رویکردهای علمی و نظام‌مند در شناخت، برنامه‌ریزی و مدیریت منابع آب را بیش از پیش آشکار ساخته است.
    گروه مهندسی و مدیریت منابع آب با تمرکز بر مبانی علمی و روش‌های نوین مهندسی، به مطالعه، تحلیل، مدل‌سازی، برنامه‌ریزی و مدیریت کمی و کیفی منابع آب می‌پردازد. فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی گروه در حوزه‌هایی همچون هیدرولوژی و مدل‌سازی هیدرولوژیک، منابع آب سطحی و زیرزمینی، تحلیل و مدیریت سیستم‌های منابع آب، هیدروانفورماتیک، سنجش از دور و سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی، تغییر اقلیم، خشکسالی، سیلاب، کیفیت منابع آب و کاربرد روش‌های هوش مصنوعی و فناوری‌های دیجیتال در مدیریت آب متمرکز است. این رویکرد، ضمن تأکید بر مبانی نظری و روش‌های تحلیلی، زمینه را برای توسعه راهکارهای علمی و کاربردی در رویارویی با مسائل پیچیده و چندبعدی منابع آب فراهم می‌کند.
  • اهمیت و جایگاه مهندسی و مدیریت منابع آب

    مهندسی و مدیریت منابع آب، حوزه‌ای میان‌رشته‌ای در مرز میان مهندسی عمران، علوم آب، محیط‌زیست، علوم اقلیم، ریاضیات، علوم داده و تصمیم‌گیری است. پیچیدگی روزافزون مسائل آب موجب شده است که مدیریت منابع آب دیگر صرفاً به توسعه سازه‌ها یا بهره‌برداری از منابع محدود نباشد، بلکه شناخت رفتار سیستم‌های طبیعی، تحلیل عدم‌قطعیت، پیش‌بینی، ارزیابی ریسک، تخصیص منابع و تصمیم‌گیری در شرایط متغیر را نیز دربرگیرد. از مهم‌ترین محورها در این زمینه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
    •    تحلیل فرآیندهای بارش، رواناب و چرخه آب و توسعه مدل‌های هیدرولوژیک؛
    •    ارزیابی و مدیریت منابع آب سطحی و زیرزمینی؛
    •    تحلیل رفتار آبخوان‌ها و ارتباط منابع آب سطحی و زیرزمینی؛
    •    بررسی مخاطرات روزافزون ناشی از بهره برداری بی¬رویه از منابع آب زیرزمینی، به¬ویژه نشست زمین و تهاجم آب شور به آبخوان¬های ساحلی
    •    برنامه‌ریزی، تخصیص و مدیریت منابع آب در مقیاس‌های مختلف؛
    •    تحلیل و مدیریت سیستم‌های منابع آب و بهره‌برداری از سامانه‌های چندمنظوره؛
    •    مطالعه خشکسالی، سیلاب و سایر رخدادهای حدی هیدرولوژیک؛
    •    بررسی اثرات تغییر اقلیم بر منابع آب و تدوین راهکارهای سازگاری؛
    •    بهره‌گیری از سنجش از دور (RS) و سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS) و داده‌های ماهواره‌ای برای پایش و تحلیل منابع آب؛
    •    کاربرد هیدروانفورماتیک، هوش مصنوعی، یادگیری ماشین و روش‌های داده‌محور در تحلیل و پیش‌بینی؛
    •    مدیریت کیفیت منابع آب و بررسی آلودگی منابع آب سطحی و زیرزمینی؛
    •    مدیریت یکپارچه، مشارکتی و پایدار منابع آب؛
    •    بررسی ابعاد اقتصادی، حقوقی، سیاست‌گذاری و حکمرانی آب در فرآیند تصمیم‌گیری.
  • چشم‌انداز گروه

    گروه مهندسی و مدیریت منابع آب در چشم‌انداز خود، توسعه یک محیط علمی پویا، مسئله‌محور و میان‌رشته‌ای را دنبال می‌کند که در آن، آموزش و پژوهش در زمینه منابع آب با بهره‌گیری از دانش روز، فناوری‌های نوین و روش‌های پیشرفته تحلیل و تصمیم‌گیری توسعه یابد. در این چارچوب، مهم‌ترین جهت‌گیری‌های گروه عبارتند از:
    •    توسعه پژوهش‌های بنیادی و کاربردی در علوم و مهندسی منابع آب؛
    •    تقویت پژوهش‌های میان‌رشته‌ای در پیوند با علوم اقلیم، محیط‌زیست، علوم داده و فناوری اطلاعات؛
    •    توسعه کاربرد RS و GIS، هیدروانفورماتیک و هوش مصنوعی در مسائل منابع آب؛
    •    تمرکز بر مسائل راهبردی کشور از جمله کم‌آبی، خشکسالی، افت تراز آب زیرزمینی درآبخوان‌ها و تغییر اقلیم و پیامدهای آن‌ها؛
    •    توسعه همکاری‌های علمی با دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، دستگاه‌های اجرایی و صنایع مرتبط؛
    •    تربیت دانش‌آموختگانی توانمند در تحلیل و حل مسائل پیچیده منابع آب در سطوح ملی و بین‌المللی.
  • مأموریت گروه

    مأموریت گروه مهندسی و مدیریت منابع آب، آموزش و تربیت متخصصان توانمند، توسعه دانش و فناوری و ارائه راهکارهای علمی برای شناخت، تحلیل و مدیریت پایدار منابع آب است. این مأموریت از طریق محورهای زیر دنبال می‌شود:
    1.    آموزش دانشجویان در مبانی و روش‌های پیشرفته مهندسی و مدیریت منابع آب؛
    2.    توسعه مدل‌های تحلیلی، شبیه‌سازی و تصمیم‌گیری برای سامانه‌های منابع آب؛
    3.    مطالعه و ارائه راهکار برای چالش‌هایی نظیر کمبود آب، خشکسالی، افت آبخوان‌ها و تغییر اقلیم؛
    4.    توسعه کاربرد روش‌های نوین شامل RS، GIS، هیدروانفورماتیک، هوش مصنوعی و تحلیل داده؛
    5.    انجام پژوهش‌های میان‌رشته‌ای در ارتباط با محیط‌زیست، اقلیم، اقتصاد، سیاست‌گذاری و حکمرانی آب؛
    6.    تقویت ارتباط علمی و پژوهشی با دستگاه‌های اجرایی، صنایع و مراکز تحقیقاتی مرتبط؛
    7.    تربیت نیروی انسانی مورد نیاز دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، دستگاه‌های اجرایی، شرکت‌های مشاور و صنایع مرتبط با منابع آب.
  • تخصص‌ها و محورهای پژوهشی

    1. هیدرولوژی و مدل‌سازی هیدرولوژیک
    مطالعه فرآیندهای هیدرولوژیک، تحلیل بارش و رواناب، مدل‌سازی هیدرولوژیک، تحلیل رخدادهای حدی، پیش‌بینی جریان و بررسی عدم‌قطعیت در فرآیندهای منابع آب.

    ۲. تحلیل و مدیریت سیستم‌های منابع آب
    تحلیل ساختار و رفتار سیستم‌های منابع آب، شبیه‌سازی، برنامه‌ریزی و تخصیص منابع، ارزیابی عملکرد سیستم‌ها، مدیریت تقاضا و استفاده از روش‌های بهینه‌سازی و تصمیم‌گیری در مدیریت منابع آب.

    ۳. منابع آب زیرزمینی
    مدل‌سازی و ارزیابی کمی و کیفی آبخوان‌ها، تحلیل جریان آب زیرزمینی، مدیریت برداشت، بهره‌برداری صیانتی از آبخوان‌ها، اکتشاف و استخراج منابع آب زیرزمینی و مدیریت جامع منابع آب سطحی و زیرزمینی (IWRM)، تغذیه مدیریت شده آبخوان ها (MAR).

    4. سنجش از دور (RS) و سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی  (GIS) و هیدروانفورماتیک
    توسعه و کاربرد روش‌های محاسباتی و داده‌محور، سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی، داده‌های ماهواره‌ای و فناوری‌های نوین پایش در تحلیل و مدیریت منابع آب.

    ۵. تغییر اقلیم و هیدروکلیماتولوژی
    بررسی اثر تغییرات اقلیمی بر چرخه آب و منابع آب، تحلیل تغییرات بارش و دما، ارزیابی پیامدهای اقلیمی بر خشکسالی و منابع آب و مطالعه راهکارهای سازگاری.

    ۶. خشکسالی، سیلاب و مدیریت ریسک منابع آب
    پایش و تحلیل خشکسالی، ارزیابی ریسک و آسیب‌پذیری، تحلیل رخدادهای حدی، مدیریت سیلاب و توسعه رویکردهای نوین برای افزایش تاب‌آوری سامانه‌های منابع آب.

    ۷. کیفیت و آلودگی منابع آب
    مدل‌سازی جریان و آلودگی آب‌های سطحی و زیرزمینی، پایش کیفیت منابع آب، تحلیل فرآیندهای انتقال آلاینده‌ها و توسعه راهکارهای مدیریت کیفیت منابع آب.

    ۸. مدیریت یکپارچه، مشارکتی و هوشمند منابع آب
    بررسی ابعاد فنی، مدیریتی، اقتصادی، حقوقی و نهادی منابع آب و توسعه رویکردهای یکپارچه و مشارکتی، حکمرانی آب و بهره‌گیری از فناوری‌های دیجیتال و هوش مصنوعی در تصمیم‌گیری، تکنیک‌های مدلسازی رفتاری، مدل‌های عامل- بنیان و نظریه‌ بازی‌ها.
     
  • برنامه آموزشی و دروس ارائه‌شده


    در گروه مهندسی و مدیریت منابع آب دروس متنوعی ارائه می¬شوند، از جمله:

    •    هیدرولوژی مهندسی پیشرفته 
    •    تحلیل و مدیریت سامانه‌های منابع آب ۱
    •    آب‌های زیرزمینی پیشرفته 
    •    کاربرد RS و GIS در مهندسی عمران
    •    هیدروانفورماتیک
    •    تحلیل و مدیریت سامانه‌های  منابع آب ۲
    •    هواشناسی و تغییر اقلیم
    •    روش هاي عددي در مهندسي آب ( يا هيدروليك محاسباتي)
    •    مدل‌سازی جریان و کیفیت منابع آب (سطحی زیرزمینی)
    •    مباحث پيشرفته در كاربرد GIS و RS درمنابع آب 
    •    مدیریت کیفیت منابع آب
    •    هیدرولوژی آماری و کاربرد مدل‌های استوکستیک در هیدرولوژی

     
  • اعضای هیأت علمی

    گروه مهندسی و مدیریت منابع آب دانشکده مهندسی عمران دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، در حال حاضر، متشکل از پنج عضو هیأت علمی فعال هستند، شامل: 
    •    یک عضو هیئت علمی با مرتبه استاد؛
    •    دو عضو هیئت علمی با مرتبه دانشیار؛
    •    دو عضو هیئت علمی با مرتبه استادیار.